Sunday, 8 July 2012

മലയാളത്തിന്റെ ആകാശത്ത് ഉര്‍ദുവിന്റെ നക്ഷത്രം












ഒരു ജോലിക്കു വേണ്ടി മാത്രമായി മറ്റൊരു ഭാഷ പഠിക്കാന്‍ തുനിഞ്ഞിറങ്ങുന്നവര്‍ക്ക് അപവാദമായി ഇവിടെയൊരു ജീവിതമുണ്ട്. മാതൃഭാഷയോടൊപ്പം സ്‌നേഹിക്കുന്ന ഭാഷയെ നെഞ്ചോടു ചേര്‍ത്തുവെച്ച് ദിനചര്യയുടെ ഭാഗമാക്കി ഉര്‍ദുവിനുവേണ്ടി ജീവിതം സമര്‍പ്പിക്കുന്ന മലപ്പുറം തിരൂര്‍ക്കാട്ടെ കെ പി ശംസുദ്ദീന്‍ എന്ന ഷമ്മു മാഷാണ് ആ കഥാപുരുഷന്‍.
തിരൂര്‍ക്കാട് എ എം ഹൈസ്‌കൂളിലെ ഉര്‍ദു അധ്യാപകനായ ഷമ്മു മാഷ് ഭാഷാ സ്‌നേഹികളുടെ ലോകത്ത് കെ പി ശംസുദ്ദീന്‍ തിരൂര്‍ക്കാട് എന്ന തൂലികാ നാമത്തിലാണ് തിരിച്ചറിയുക. ബോംബെയില്‍ ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോര്‍ഡില്‍ മീറ്റര്‍ ഇന്‍സ്‌പെക്ടറായി വിരമിച്ച പരേതനായ കൊട്ടാരപ്പറമ്പില്‍ മുഹ്‌യുദ്ദീന്റെയും അമ്പലക്കുത്ത് കുരിക്കള്‍ ഫാത്തിമയുടെയും നാലു മക്കളില്‍ ഇളയവനായി 1970 ജനുവരി 14ന് ബോംബെയില്‍ ജനിച്ചു. ബോംബൈയിലെ ഹാശിമിയ്യാ ഹൈസ്‌കൂള്‍, മഹാരാഷ്ട്രാ കോളജ് എന്നിവിടങ്ങളില്‍ പഠനം. പിതാവിന്റെ ഉര്‍ദു സ്‌നേഹം മക്കളെയെല്ലാം ഉര്‍ദു മീഡിയത്തില്‍ പഠിപ്പിക്കാന്‍ ഇടയാക്കി. ഉര്‍ദു ഭാഷാ സാഹിത്യത്തിലേക്കുള്ള ശംസുദ്ദീന്റെ പ്രയാണം ഇങ്ങനെയാണ് ആരംഭിച്ചത്. 1985ല്‍ തന്റെ പതിനഞ്ചാം വയസ്സില്‍ ബോംബൈയിലെ ഉര്‍ദു ദിനപ്പത്രമായ ഹിന്ദുസ്താനില്‍ പാര്‍ട്ട് ടൈം പ്രൂഫ് റീഡറായി ചേര്‍ന്നു. പിന്നീട് പത്തു വര്‍ഷത്തോളം റിപ്പോര്‍ട്ടറായും ജോലി ചെയ്തു. തുടര്‍ന്ന് പിതാവ് സര്‍വ്വീസില്‍നിന്നു വിരമിച്ചതോടെ കുടുംബം തിരൂര്‍ക്കാട്ടേക്ക് താമസം മാറ്റി. ഉര്‍ദുവില്‍ വിവിധ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളില്‍ ചെറുപ്പം മുതലേ എഴുതിത്തുടങ്ങിയ ഷമ്മു മാഷ് ഇന്ന് മലയാളത്തിലും വിവിധ മാധ്യമങ്ങളില്‍ സ്ഥിരം എഴുത്തുകാരനാണ്.
ഹൈദരാബാദിലെ മൗലാനാ ആസാദ് നാഷണല്‍ ഉര്‍ദു യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയില്‍നിന്ന് എം എ നേടി. 1995 മുതല്‍ തിരൂര്‍ക്കാട് എ എം ഹൈസ്‌കൂളില്‍ ഉര്‍ദു അധ്യാപകനായി ജോലി നോക്കുന്നതിനിടയില്‍തന്നെ കേരളത്തിലെ ഉര്‍ദു ഭാഷാ സാഹിത്യത്തിന്റെ ചരിത്ര സ്വാധീനത്തെ കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണം നടത്തി വരികയാണ് ഒന്നരപ്പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി ഷമ്മു മാഷ്.
ഭാഷയുടെ ചരിത്രം തേടിയുള്ള യാത്രയ്ക്കിടയില്‍ ആയിരക്കണക്കിനു പുസ്തകങ്ങളുടെ റഫറന്‍സ് ലൈബ്രറിതന്നെ തന്റെ വീട്ടില്‍ ഒരുക്കിക്കഴിഞ്ഞു അദ്ദേഹം. ഭാഷാ ഗവേഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇന്ത്യ മുഴുവനും പര്യടനം നടത്തി. തമിഴ്‌നാട്, കര്‍ണ്ണാടക, ആന്ധ്ര പ്രദേശ്, ഗോവ, ദല്‍ഹി, മഹാരാഷ്ട്ര എന്നിവിടങ്ങളില്‍ ഭാഷാ പ്രചരണം നടത്തി ദേശീയ സെമിനാറുകളില്‍ പ്രബന്ധങ്ങള്‍ അവതരിപ്പിച്ചു. 2010 ഡിസംബറില്‍ ഹൈദരാബാദില്‍ നടന്ന അന്താരാഷ്ട്ര അല്ലാമാ ഇഖ്ബാല്‍ സെമിനാറില്‍ അവതരിപ്പിച്ച പ്രബന്ധം ''മലയാളം മേ ഇഖ്ബാലിയാത്'' (ഇഖ്ബാല്‍ സാഹിത്യം മലയാളത്തില്‍) ദേശീയതലത്തില്‍ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
കഴിഞ്ഞ പതിമൂന്ന് വര്‍ഷമായി കേരള സംസ്ഥാന ഉര്‍ദു പാഠപുസ്തക നിര്‍മാണ ശില്‍പശാലയില്‍ തുടര്‍ച്ചയായി പങ്കെടുക്കുകയും അധ്യാപക പരിശീലനത്തിന്റെ സ്റ്റേറ്റ് റിസോഴ്‌സ് ഗ്രൂപ്പായി (എസ് ആര്‍ ജി) പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കെ യു ടി എയുടെ മുഖപത്രമായ 'ഉര്‍ദു ബുള്ളറ്റി'ന്റെ ചീഫ് എഡിറ്ററാണ്. മക്കരപ്പറമ്പ് പുണര്‍പ്പ യു പി സ്‌കൂളിലെ ഉര്‍ദു ക്ലബ്ബ് പുറത്തിറക്കുന്ന കേരളത്തിലെ ഏക ഉര്‍ദു ബാലമാസികയായ 'ഝലക് മാഹ്‌നാമ'യുടെ മുഖ്യ പത്രാധിപരുടെ സ്ഥാനവുമലങ്കരിക്കുന്നു. അന്‍ജുമന്‍ തര്‍ഖി ഉര്‍ദു ഹിന്ദ് കേരള സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗമാണ്. കേരള ഉര്‍ദു ടീച്ചേര്‍സ് അസോസിയേഷന്റെ സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡണ്ടും കേരള ഉര്‍ദു സെന്റര്‍ ട്രസ്റ്റ് കമ്മിറ്റി അംഗവുമാണ്. ജില്ലാ- സംസ്ഥാന സ്‌കൂള്‍ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി കലോത്സവങ്ങളില്‍ വിധി കര്‍ത്താവായ അദ്ദേഹം സീതി സാഹിബിന്റെ ലേഖനങ്ങള്‍ എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ രചയിതാവാണ്. നിരവധി അവാര്‍ഡുകള്‍ ലഭിച്ച മാഷ് ഇസ്‌ലാമിക് പബ്ലിഷിംഗ് ഹൗസ് പുറത്തിറക്കിയ ഇസ്‌ലാമിക വിജ്ഞാന കോശത്തില്‍ ഉര്‍ദുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പല ശീര്‍ഷകങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഡോ. കമാല്‍ പാഷ തയ്യാറാക്കിയ ഖുര്‍ആന്‍ ചരിത്രഭൂമിയിലൂടെ വീഡിയോ ചിത്രീകരണത്തിന് ഉര്‍ദു പതിപ്പ് തയ്യാറാക്കിയപ്പോള്‍ ഇതിലും ശംസുമാഷുടെ സഹകരണമുണ്ടായിരുന്നു. ഉര്‍ദു ദിനപ്പത്രങ്ങളായ ഇഅ്തിമാദ്, രാഷ്ട്രീയ സഹാറ, ഉര്‍ദു ടൈംസ്, ഇന്‍ക്വിലാബ്  എന്നിങ്ങനെ നിരവധി പത്രങ്ങളും മാസികകളും വീട്ടില്‍ വരുത്തുന്ന മാഷുടെ വിവാഹത്തിന്റെ ക്ഷണക്കത്തുപോലും ഉര്‍ദുവിലായിരുന്നുവെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മനസ്സിനും ശരീരത്തിനും യാതൊരു വിശ്രമവും കൊടുക്കാതെ കേരളത്തില്‍ ഉര്‍ദുവിന്റെ അടിവേരുകള്‍ തേടി ഊരുചുറ്റി പല പുതിയ വിവരങ്ങളും സമൂഹത്തിനു നല്‍കുന്നു. ഈയിടെ ശംസുദ്ദീന്‍ തിരൂര്‍ക്കാടിനു കിട്ടിയ ഏറ്റവും വലിയ അംഗീകാരം സംസ്ഥാന കരിക്കുലം കമ്മിറ്റി അംഗമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതാണ്.
തമിഴ്‌നാട് ഉര്‍ദു അക്കാദമിയുടെ അവാര്‍ഡ് ഓഫ് ഓണറും കേരളത്തിലെ സഹൃദയ അവാര്‍ഡും ശംസുദ്ദീന്‍ മാസ്റ്റര്‍ക്കു ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രശസ്ത വാഗ്മിയും ഭാഷാപണ്ഡിതനും അന്‍ജുമന്‍ തര്‍ഖി ഉര്‍ദു സംസ്ഥാന പ്രസിഡണ്ടും മുസ്‌ലിം ലീഗിന്റെ സമുന്നതനായ നേതാവുമായ എം പി അബ്ദുസ്സമദ് സമദാനി ശംസുമാഷെ കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു: ''ഉര്‍ദു ഭാഷയുടെയും ഉര്‍ദു സാഹിത്യത്തിന്റെയും പരിപോഷണത്തിനുവേണ്ടി വളരെ ചെറിയ പ്രായത്തില്‍തന്നെ വിലപ്പെട്ട സേവനങ്ങള്‍ അര്‍പ്പിക്കുന്ന അപൂര്‍വ്വ പ്രതിഭയാണ് ശംസുദ്ദീന്‍. ഒരു സ്ഥാപനം ചെയ്തു തീര്‍ക്കേണ്ട ജോലിയാണ് ഒരു വ്യക്തി ചെയ്യുന്നതെന്ന് അത്ഭുതം തന്നെ''
പെരിന്തല്‍മണ്ണ- മലപ്പുറം ദേശീയ പാതയില്‍നിന്ന് തിരൂര്‍ക്കാട് സ്‌കൂള്‍പ്പടിയിലെ പാറമ്മലില്‍ 'തമന്ന' യിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. കൊച്ചി രാജകൊട്ടാരത്തില്‍ ഉര്‍ദു ഭാഷാ പഠനത്തിനു വേണ്ടി പ്രത്യേക മുറിയുണ്ടായിരുന്നുവെന്നത് ഗവേഷണത്തിലൂടെ കണ്ടെത്തിയ ശംസുദ്ദീന്‍ മാസ്റ്ററുടെ വീട്ടിലും ഒരു മുറി ഉര്‍ദു ഭാഷയ്ക്കായി  നീക്കിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. സാഹിത്യം, പഠനം, ചരിത്രം ഉള്‍പ്പെടെ അമ്പരപ്പിക്കുന്ന പുസ്തകങ്ങളുടെ ശേഖരം കൊണ്ടാണ് 'തമന്ന' യുടെ ചുമരുകള്‍ തീര്‍ത്തിട്ടുള്ളത്.  ഉര്‍ദു ഗവേഷണ വിദ്യാര്‍ഥികളുടെ റഫറന്‍സ് 'വീടാ'യി 'തമന്ന' ചരിത്രത്തില്‍ ഇടം നേടിക്കഴിഞ്ഞു. ഈ അമൂല്യ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം സമൂഹത്തിന്റെകൂടി ബാധ്യതയാണ്. മതേതര ഭാഷയായ ഉര്‍ദുവിനെ ഷമ്മു മാഷിലൂടെ ലോകം ആദരിക്കുന്നത് കാത്തിരിക്കുകയാണ് ഭാഷാ സ്‌നേഹികള്‍.
പഴമള്ളൂര്‍ സ്വദേശിനി തേര്‍മണ്ണില്‍ ഫാത്തിമയാണ് ഭാര്യ. ഫാത്തിമ ആഫ്‌രിന്‍, ആയിശ നസ്‌രീന്‍, മുഹമ്മദ് നദീം എന്നിവര്‍ മക്കളാണ്. ഉര്‍ദു ഭാഷയെക്കുറിച്ച് ആധികാരികമായി അറിയാന്‍ പലരും ശംസുമാസ്റ്ററുമായി ബന്ധപ്പെടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തോട്  00919847422682 എന്ന നമ്പറിലും shamsurdu@yahoo.comഎന്ന മെയില്‍ ഐഡിയിലും സംവദിക്കാം. 
-ഷമീര്‍ രാമപുരം

Wednesday, 13 June 2012

മെഹ്ദി ഹസന്‍: അതിരുകള്‍ മായ്ച്ച സ്വരരാഗഗംഗ

ഗസല്‍ ലോകത്തെ മാസ്മരിക സാന്നിധ്യമായിരുന്ന മെഹ്ദി ഹസന്റെ വേര്‍പാട് സംഗീത ലോകത്തിന്റെ തീരാ നൊമ്പരമാണ്. വിഭജനത്തെ തുടര്‍ന്ന് മെഹ്ദി ഹസന്റെ കുടുംബം പാകിസ്ഥാനില്‍ താമസമാക്കിയെങ്കിലും മനുഷ്യര്‍ തീര്‍ത്ത അതിരുകളെ മായ്ക്കുന്ന അത്ഭുതമായി ആ സ്വരമാധുരി മാറുകയായിരുന്നു.
1927 ജൂലായ് 28ന് രാജസ്ഥാനിലെ പുരാതന സംഗീത കുടുംബ ത്തിലാണ് മെഹ്ദിയുടെ ജനനം. പിന്നീട്  ഇന്ത്യ-പാക് വിഭജനത്തെ തുടര്‍ന്ന് ഇരുപതാമത്തെ വയസ്സില്‍ അദ്ദേഹം പാകിസ്താനിലേക്ക് കുടിയേറി. ജന്മനാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചു വരാന്‍ മനസ്സു കൊണ്ട് ഒരുപാട് ആശിച്ചെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ നയം മാറ്റങ്ങള്‍ അദ്ദേഹത്തിനു മുന്നില്‍ തടസ്സമായി.  
പാകിസ്താനിലേക്ക് കുടിയേറിയ ആദ്യ കാലങ്ങളില്‍ കുടുംബം കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലായിരുന്നു. ഉപജീവന മാര്‍ഗം കണ്ടെത്താന്‍ സൈക്കിള്‍ ഷോപ്പിലും പിന്നീട് കാര്‍ മെക്കാനിക്കായും ട്രാക്ടര്‍ മെക്കാനിക്കായും അദ്ദേഹത്തിന് ജോലി നോക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതിനിടയിലും തന്റെ സംഗീതത്തോടുള്ള അഭിനിവേശം അദ്ദേഹം കൈവെടിഞ്ഞില്ല. 1957 ല്‍ പാകിസ്താന്‍ റേഡിയോയിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ രാഗ വിസ്മയത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്.

ഉര്‍ദു കവിതകളില്‍ ഏറെ തല്‍പരനായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിലെ പ്രതിഭയെ കണ്ടെത്തുന്നതില്‍ പാകിസ്താന്‍ റേഡിയോവിലെ ചിലര്‍ പ്രധാന പങ്കു വഹിച്ചു. പിതാവ് ഉസ്താദ് അസീം ഖാനും അമ്മാവന്‍ ഉസ്താദ് ഇസ്മാഈല്‍ ഖാനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ പരിശീലകര്‍.
അറുപതുകളിലും എഴുപതുകളിലും ഗസലില്‍ തന്റേതായ തരംഗം തീര്‍ക്കാന്‍ ഈ അപുര്‍വ്വ പ്രതിഭക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഗസലില്‍ മാത്രമല്ല പാകിസ്താന്‍ സിനിമയിലും അദ്ദേഹം തന്റെ സാന്നിധ്യമറിയിച്ചു. 1962ല്‍ ശിക്കാര്‍ എന്ന സിനിമയില്‍ 'മേരെ ഖവാബ് ഓ ഖയാല്‍കി ദുനിയലിയേ ഹുവേ' എന്ന ഗാനത്തോടെയായിരുന്നു തുടക്കം. ഏറെക്കാലം അഹമ്മദ് റുഷ്ദിയോടൊപ്പം പാക് സിനിമ ലോകം അദ്ദേഹം അടക്കിഭരിച്ചു.  
' ശബ്ദങ്ങളുടെ തമ്പുരാന്‍'എന്നാണ് ഇന്ത്യയുടെ വാനമ്പാടി ലത മങ്കേഷ്ക്കര്‍ അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.  'സര്‍ഹദേയന്‍' എന്ന ആല്‍ബ്ധില്‍ മെഹ്ദിയോടൊപ്പം 'തേര മില്‍ന ബഹുത് അഛേ ലഗേ ഹെ' എന്ന ഗാനം പാടിയത് തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭാഗ്യമായാണ് അവര്‍ കരുതുന്നത്.
എണ്‍പതുകളുടെ അവസാനത്തില്‍ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളെ തുടര്‍ന്ന് സംഗീതലോകത്ത് നിന്നും വിട്ടു നിന്ന മെഹ്ദയുടെ തിരിച്ച് വരവ് ആരാധകരെ ഒട്ടൊന്നുമല്ല സന്തോഷിപ്പിച്ചത്. പ്രായത്തിന്റെ അവശതയിലും ആ ശബ്ദത്തിന്റെ മാന്ത്രികത ഒട്ടും ചോര്‍ന്നു പോയില്ല. നിരവധി ബഹുമതികള്‍ നല്‍കി പാകിസ്താന്‍ സര്‍ക്കാര്‍ അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്.  സൈഗാള്‍ പുരസ്കാരം ഉള്‍പ്പടെ ഇന്ത്യയില്‍ നിന്നും നിരവധി അംഗീകാരങ്ങള്‍ അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.
രാജസ്ഥാനിലെ തന്റെ ബാല്യവും കൗമാരവും പലപ്പോഴും വേദനയുള്ള ഓര്‍മയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. ഏറ്റവും ഒടുവില്‍ 2000 ത്തിലാണ് ഇന്ത്യയില്‍ അദ്ദേഹം കച്ചേരി നടത്തിയത്. പിന്നീട് 2008 ല്‍ ഇന്ത്യയിലേക്ക് യാത്ര ആലോചിച്ചങ്കെിലും മുംബൈ ആക്രമണത്തെ തുടര്‍ന്ന് അത് റദ്ദാക്കി.  ലതാ മങ്കഷേ്കര്‍, ദിലീപ് കുമാര്‍, അമിതാഭ് ബച്ചന്‍ തുടങ്ങിയവരെ കാണണമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന് അതിയായ ആഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാല്‍ രോഗാതുരമായ ശരീരം ഒന്നുകൂടി ജന്മനാട്ടിലെത്താനുള്ള ആശക്ക് വിഘാതമായി.
വിഷാദത്തിന്റെ പ്രതിബിംബങ്ങള്‍ പ്രതിഫലിക്കുന്ന കണ്ണാടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാനങ്ങള്‍. കണ്ണീര്‍ ചാലിച്ചെഴുതിയ ആ പ്രണയഗാനങ്ങള്‍ ആസ്വാദകര്‍ക്ക്  എന്നും വേറിട്ട അനുഭവമായിരുന്നു. മെഹ്ദി ഹസന്റെ ഭൗതിക സാന്നിധ്യം ഇല്ലാതായെങ്കിലും പാട്ടുകളെ പ്രണയിക്കുന്നവരുടെയുള്ളില്‍ ഒരിക്കലും നിലക്കാത്ത ഈണമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാട്ടുകള്‍ അലയടിക്കും.

ഉസ്താദ് മെഹ്ദി ഹസന്‍: അപരസാമ്യങ്ങളില്ലാത്ത തമ്പുരാന്‍



റേഡിയോ പാകിസ്ഥാനിലൂടെയാണ് ഉസ്താദ് മെഹ്ദി ഹസന്റെ യഥാര്‍ത്ഥ കഴിവുകള്‍ ലോകമറിയുന്നത്. ത്രുമിയും ഗസലുകളും വഴി റേഡിയോയില്‍  തുടക്കമിട്ട മെഹ്ദി ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ട് പാകിസ്ഥാനില്‍ ജനപ്രീതിയും അംഗീകാരവും നേടിയെന്നു മാത്രമല്ല എണ്ണപ്പെട്ട സംഗീതജ്ഞരില്‍ ഒരാളായി പേരെടുക്കുകയും ചെയ്തു. അക്കാലത്ത് തിളങ്ങി നിന്ന ബില്‍ക്കത്ത് അലി ഖാന്‍, ബീദം അക്തര്‍, മുക്താര്‍ ബീഗം എന്നിവരോടു കിടപിടിക്കുന്നതായിരുന്നു മെഹ്ദിയുടെ ഇൌണങ്ങള്‍.
റേഡിയോയിലുടെ കൈവന്ന പ്രശസ്തി മെഹ്ദി ഹസന് സിനിമയിലേക്കുളള വഴി തുറന്നു. ശബ്ദവും വെളിച്ചവും സംയോജിച്ചപ്പോള്‍ മെഹ്ദിയുടെ സംഗീതത്തിന് വെളളിത്തിരയില്‍ ആവശ്യക്കാരേറെയായി. 1950 മുതല്‍ എഴുപതുകള്‍ വരെ പാകിസ്ഥാനി സിനിമയിലും സംഗീതത്തിലും മെഹ്ദി ഹസന്‍ യുഗം തന്നെയായിരുന്നു. സിനിമയില്‍ അവസരങ്ങള്‍ ഏറെകിട്ടിയ വേളയിലും  മെഹ്ദി റേഡിയോയോടുളള ഇഷ്ടം കൈവിട്ടില്ല. ഒരാഴ്ചയില്‍ ഏഴ് പാട്ടു വരെ റേഡിയോയിലൂടെ മെഹ്ദിയുടെ ശബ്ദത്തില്‍ പുറത്തു വന്നു. റേഡിയോയ്ക്കും സിനിമയ്ക്കും ഒപ്പം സ്റ്റേജ് പരിപാടികളും മെഹ്ദി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു.
അറുപതുകളില്‍ തന്റെ ഗസല്‍ നിധിയുമായി മെഹ്ദി ഹസന്‍ ലോക പര്യടനം ആരംഭിച്ചു. ഏഷ്യയിലെ മിക്കവാറും രാജ്യങ്ങളിലും മെഹ്ദി ഹസന് ആരാധകറേറെയായിരുന്നു. അസാമാന്യമായ സ്വരമാധുരി കൊണ്ട് ഗസല്‍ വസന്തം സൃഷ്ടിച്ച മെഹ്ദിയെ ഇന്ത്യയും ഹൃദയം നല്‍കി വരവേറ്റു. ഏറ്റവും ബുദ്ധിമുട്ടുളള രാഗങ്ങള്‍ പോലും അനായാസേന പാടി മെഹ്ദി ജനപ്രിയമാക്കി. 1983ല്‍ സഹാറാ എന്ന രാഗശൈലി മെഹ്ദിയുടെതായി പുറത്തുവന്നു. ജബ് തേരെ നേര്‍ മുസ്കുരാതേ ഹേ...  ഇൌ ശൈലിയിലുളള ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഗസലാണ്.
ഗസലിന്റെ ഇതരനാമമായി മാറി മെഹ്ദിയെ തേടി ബഹുമതികളും നിരവധിയെത്തി. 28 നാഗാ പുരസ്കാരങ്ങള്‍, 67 മറ്റു അവാര്‍ഡുകള്‍ തുടങ്ങി പാകിസ്ഥാന്‍ സംഗീതലോകത്തെ ഒട്ടുമിക്ക സംഗീത പുരസ്ക്കാരങ്ങളും സ്വന്തം പേരിലെഴുതി. 1999ല്‍ നൂറ്റാണ്ടിലെ ഗായകനുളള പുരസ്ക്കാരവും 2000 സഹസ്രാബ്ദത്തിന്റെ ഏറ്റവും നല്ല സ്വരമാധുരിക്കുളള പുരസ്ക്കാരവും നേടിയ മെഹ്ദി ഹസനെ ഇന്ത്യന്‍ സംഗീതം 1979ല്‍ സൈഗാള്‍ അവാര്‍ഡ് നല്‍കി ആദരിച്ചു.
ഗസലിന്റെ ഗഗനത്തില്‍ അപരസാമ്യങ്ങളില്ലാത്ത ഇണങ്ങള്‍ ബാക്കിനിര്‍ത്തി മെഹ്ദി ഹസന്‍ യാത്രയാകുമ്പോള്‍ പാകിസ്ഥാന് മാത്രമല്ല ലോക സംഗീതത്തിന് നഷ്ടമാകുന്നത് സംഗീതത്തിന്റെ വേറിട്ട ഒരു ശൈലികൂടിയാണ്.


ഗസലുകളുടെ ഈ തമ്പുരാന്‍ മെഹ്ദി ഹസന്‍



ലത പറഞ്ഞു-ഇതു ദൈവത്തിന്റെ ശബ്ദം


ഒരു ട്രാക്ടര്‍ മെക്കാനിക്കില്‍ നിന്ന് സംഗീത ചക്രവര്‍ത്തിപദത്തിലേക്കുള്ള ദൂരം മെഹ്ദി ഹസനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ചെറുതായിരുന്നു. ഗസലുകളുടെ ഈ തമ്പുരാന്‍ സംഗീതത്തിന്റെ മാത്രമല്ല കാറുകളുടെയും ട്രാക്ടറുകളുടെയും ഉള്ളറിഞ്ഞാണു ജീവിച്ചത്. 20 വയസില്‍ പാക്കിസ്ഥാനിലെത്തി തുടര്‍ന്നു ദാരിദ്യ്രത്തില്‍ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാന്‍ സൈക്കിള്‍ മെക്കാനിക്കായും കാര്‍ മെക്കാനിക്കായും ട്രാക്ടര്‍ മെക്കാനിക്കായും കഴിഞ്ഞ മെഹ്ദി ഹസന്‍ സംഗീതത്തെ താലോലിച്ചു തന്നെ വര്‍ക്ക്ഷോപ്പിലും ജോലി ചെയ്തു. 
അസുഖങ്ങള്‍ നിരന്തരം വേട്ടയാടിയ ജീവിതമായിരുന്നു ഹസന്റേത്. പന്ത്രണ്ടു വര്‍ഷം മുന്‍പുണ്ടായ പക്ഷാഘാതം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പകുതി ഭാഗം തളര്‍ത്തിയിരുന്നു. കറാച്ചിയിലെ ആഗ ഖാന്‍ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ആശുപത്രിയില്‍ ഏറെക്കാലം ചികിത്സയില്‍ കഴിഞ്ഞ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചികിത്സയ്ക്കായി ബന്ധുക്കള്‍ക്ക് വളരെ വലിയ തുകയാണു ചെലവായത്. പക്ഷാഘാതം വരുന്നതിനു മുന്‍പു തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് അസുഖം മൂലം എണ്‍പതുകളുടെ അവസാനത്തോടെ ശ്വാസകോശസംബന്ധമായ രോഗത്തോടെ ചലച്ചിത്ര പിന്നണിഗാന രംഗത്തു നിന്നു മാറിനില്‍ക്കേണ്ടിവന്നു. 
ജീവിതത്തില്‍ കടുത്ത വെല്ലുവിളികള്‍ നേരിടേണ്ടിവന്നിട്ടും അവയെ നേരിടാന്‍ ഹസനു കഴിഞ്ഞത് സംഗീതത്തിന്റെ പിന്‍ബലം കൊണ്ടായിരുന്നു. മെഹ്ദി ഹസന്റെ ശബ്ദത്തെപ്പറ്റി പ്രശസ്ത ഗായിക ലത മങ്കേഷ്കര്‍ പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയാണ്- ദൈവത്തിന്റെ ശബ്ദം. ലതയോടൊപ്പമാണ് ഹസന്‍ തന്റെ ഏക യുഗ്മഗാനം പാടിയിട്ടുള്ളത്. 
ഇന്ത്യയോട് എന്നും ഹസനു സ്നേഹമായിരുന്നു. തന്റെ ജന്മസ്ഥലം ഇന്ത്യയിലാണെന്നതിനാല്‍ പ്രത്യേകിച്ചും. 2000ത്തിലാണ് ഹസന്‍ അവസാനമായി ഇന്ത്യയില്‍ വന്ന് പാടിയത്. 2008 അവസാനം ഇന്ത്യയില്‍ പാടാന്‍ അദ്ദേഹം തുനിഞ്ഞെങ്കിലും 2008 നവംബറിലെ മുംബൈ ആക്രമണത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ ശ്രമം ഉപേക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. 2010ല്‍ ലത മങ്കേഷ്കറിനെയും അമിതാഭ് ബച്ചനെയും കാണാന്‍ ഇന്ത്യയില്‍ വരാന്‍ രോഗാവസ്ഥയിലും അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. എന്നാല്‍ അസുഖം മൂലം അദ്ദേഹത്തിനു വരാനായില്ല. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദം അതിര്‍ത്തികള്‍ കടന്ന് ലോകമെങ്ങും അപ്പോഴും പരക്കുകയായിരുന്നു

മെഹ്ദി ഹസന്റെ ഗസലുകളില്‍ ചിലത്



ആഗേ ബര്‍ഹേ നാ ക്വിസ
ആജ് തക് യാദ് ഹൈ വോ പ്യാര്‍ കാ മന്‍സാര്‍
ആംഘോം സെ മിലി ആംഘേം
ആപ് കി ആംഘോം നേ
ആയേ കുച്ഛ് 
അബ് കെ ഹം ബിച്ഡേ 
ചല്‍തേ ഹോ തോ ചമന്‍ കോ ചലിയേ
ദേഘ് തോ ദില്‍ കേ ജാന്‍ സെ 
ദില്‍ കി ബാത് 
ദില്‍ മേ തൂഫാന്‍
ദുനിയാ കിസി കെ പ്യാര്‍ മേം 
ഏക് ബാര്‍ ചലേ ആവോ
ഏക് ബസ് തൂ ഹി നഹി
ഗുല്‍ഷന്‍ ഗുല്‍ഷന്‍ 
ഹര്‍ ദര്‍ദ് കോ
ജബ് ഭീ ആത്തി 
ജബ് കോയി പ്യാര്‍ സെ ബുലായേ
ജബ് ഉസ് സുല്‍ഫ് കീ
മേം ഖായല്‍ ഹൂം 
മേ നസര്‍ സേ
മൊഹബത്ത് കര്‍ണേ വാലേ
തേരേ മേരേ പ്യാര്‍ കാ 






ഗസല്‍ ഗായകന്‍ മെഹ്ദി ഹസന്‍ അന്തരിച്ചു ..



കറാച്ചി: പ്രശസ്ത ഗസല്‍ ഗായകന്‍ മെഹ്ദി ഹസന്‍(84) അന്തരിച്ചു. കറാച്ചിയിലെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിലായിരുന്നു അന്ത്യം. ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ അസുഖത്തെ തുടര്‍ന്ന് ചികിത്സയിലായിരുന്നു.
ഇന്ത്യയില്‍ ജനിച്ച് പാക്കിസ്ഥാന്‍ ഗസല്‍ ഗായകരിലെ അത്യുന്നത പദവി അലങ്കരിച്ച മെഹ്ദി ഹസന്‍ പാക്കിസ്ഥാനി സിനിമകള്‍ക്ക് പിന്നണി ഗാനങ്ങള്‍ ആലപിക്കുകയും ചെയ്തു. വിവിധ പുരസ്കാരങ്ങള്‍ നല്‍കി പാക്കിസ്ഥാന്‍ സര്‍ക്കാര്‍ അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാജസ്ഥാനിലെ ലുണയില്‍ 1927 ജൂലൈ 18നു പരമ്പരാഗത സംഗീത കുടുംബത്തിലാണു മെഹ്ദി ഹസന്‍ ജനിച്ചത്. പിതാവ് ഉസ്താദ് അസീം ഖാനില്‍ നിന്നും അമ്മാവന്‍ ഉസ്താദ് ഇസ്മായില്‍ ഖാനില്‍ നിന്നും സംഗീതത്തിന്റെ ബാലപാഠങ്ങള്‍ പഠിച്ചു. എട്ടു വയസില്‍ സംഗീതപരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചാണ് സംഗീതരംഗത്ത് തുടക്കം കുറിച്ചത്. ഇന്ത്യ വിഭജിക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടര്‍ന്ന് ഹസനും കുടുംബവും പാക്കിസ്ഥാനിലേക്കു കുടിയേറി. 
കടുത്ത ദാരിദ്യത്തിനു നടുവിലാണ് ഹസന്റെ കുടുംബം കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. പട്ടിണിയകറ്റാന്‍ സൈക്കിള്‍ കടയില്‍ ഹസന്‍ ജോലി ചെയ്തു. പിന്നീട് കാര്‍ മെക്കാനിക്കായും ഡീസല്‍ ട്രാക്ടര്‍ മെക്കാനിക്കായും ഹസന്‍ മാറി. പക്ഷേ സംഗീതത്തോടുള്ള അഭിനിവേശം ഹസനില്‍ നിലനിന്നു. 1957ല്‍ റേഡിയോ പാക്കിസ്ഥാനില്‍ പാടാന്‍ ഹസന് അവസരം ലഭിച്ചത് ഹസന്റെ ജീവിതം മാറ്റിമറിച്ചു. ആ സമയത്ത് ഉസ്താദ് ബര്‍ക്കത് അലി ഖാന്‍, ബീഗം അക്തര്‍, മുഖ്താര്‍ ബീഗം എന്നിവരായിരുന്നു പാക്കിസ്ഥാനിലെ ഗസല്‍ഗായകരില്‍ മുന്‍നിരയില്‍. 
തുടര്‍ന്ന് പാക്കിസ്ഥാന്‍ സിനിമയില്‍ പിന്നണിഗാനങ്ങള്‍ ആലപിച്ചും ഹസന്‍ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. അസുഖത്തെ തുടര്‍ന്ന് എണ്‍പതുകളുടെ അവസാനം ഹസന്‍ ചലച്ചിത്ര പിന്നണിഗാനരംഗത്തു നിന്നു വിട്ടുനിന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെയും അവസാനത്തെയും യുഗ്മഗാനം 2010ല്‍ എച്ച്എംവി പുറത്തിറക്കിയ തേരേ മിലനാ എന്ന ഗാനമാണ്. ലത മങ്കേഷ്കറോടൊത്താണ് അദ്ദേഹം ഈ ഗാനമാലപിച്ചത്. ഹസന്‍ തന്നെ ഈണമിട്ട ഈ ഗാനം 2009ല്‍ പാക്കിസ്ഥാനിലും 2010ല്‍ ഇന്ത്യയിലുമായി  റിക്കോര്‍ഡ് ചെയ്തതാണ്. ഹസന്റെ ഭാഗം പാക്കിസ്ഥാനിലും ലതയുടെ ഭാഗം ഇന്ത്യയിലും റിക്കോര്‍ഡ് ചെയ്ത് പിന്നീട് മിക്സ് ചെയ്യുകയായിരുന്നു.